matabadmin
در شرایط حساس اقتصادی و جنگی کنونی، راهآهن ایران با الهام از حدیث شریف «مَنِ اسْتَوَى یَوْماهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ» از امیرالمؤمنین علی(ع)، رویکرد «بهبود پیوسته» را در دستور کار قرار داده است. بر اساس این آموزه، هر سازمانی که وضعیت امروز آن با دیروز تفاوتی نداشته باشد، دچار غبن شده است. برای تحقق این اصل، پایش هفتگی شاخص‌های بهرهوری با استفاده از معیارهای بینالمللی اتحادیه جهانی راه‌آهن‌ها (UIC) ضروری است.
سه دسته شاخص کلیدی بهرهوری ریلی در گزارش UIC 2025
در گزارش آماری UIC 2025، شاخص‌های راهآهن جهان در سه دسته اصلی و به‌هم‌پیوسته طبقه‌بندی شده‌اند: ۱) شبکه و ناوگان ریلی (ورودی)، ۲) ترافیک و عملکرد (خروجی)، و ۳) بهرهوری (نسبت خروجی به ورودی). دسته اول شامل طول خطوط، تعداد لوکوموتیوها، واگن‌ها و نیروی انسانی است. دسته دوم معیارهایی مانند تن-کیلومتر بار، مسافر-کیلومتر و قطار-کیلومتر را در بر می‌گیرد. دسته سوم نیز بهرهوری زیرساخت، ناوگان و لوکوموتیوها را از طریق نسبت‌هایی مانند ترافیک به ازای هر کیلومتر خط یا تن-کیلومتر به ازای هر واگن باری محاسبه می‌کند.
دو راهبرد کلیدی برای بهبود پیوسته بهرهوری در راهآهن
- پایش هفتگی شاخص‌های عملیاتی: سرعت میانگین قطارها، توقف میانگین واگن در پایانه‌ها و زمان چرخش واگن‌ها از جمله شاخص‌هایی هستند که باید به صورت هفتگی رصد شوند تا تغییرات اندک در بهرهوری قابل تشخیص باشد.
- استفاده از تجربیات جهانی: کتابچه آماری Railroad Facts 2008 (از سال ۱۹۲۹) شاخص‌های تکمیلی مانند تن بر قطار، تن مایل بر قطار-ساعت، تن مایل بر گالن سوخت و تن مایل بر پرسنل را ارائه می‌دهد که می‌تواند الگویی برای راهآهن ایران باشد.
در سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی (سال ۱۳۹۲) و با تأکید رهبر معظم انقلاب بر نقش بهرهوری در تاب‌آوری جنگی، اهمیت این موضوع دوچندان شده است. تجربه موفق راهآهن ژاپن (انقلاب ۵ ساله در نسبت درآمد به هزینه) نشان می‌دهد که پایش مستمر و اقدام عملی بر اساس شاخص‌ها، می‌تواند تحولی شگرف در بهرهوری ایجاد کند. راهآهن ایران نیز با پیاده‌سازی این نظام آماری دقیق، می‌تواند از توهم پیشرفت جلوگیری کرده و گام‌های مؤثری در جهت بهبود مستمر بردارد.
