matabadmin
جایگاه ایران در بانکرینگ منطقهای
ایران با موقعیت جغرافیایی ممتاز در حاشیه خلیج فارس و نزدیکی به کریدورهای بینالمللی کشتیرانی، میتوانست یکی از مهمترین مراکز تأمین سوخت کشتیها در جهان باشد. با این حال، بازار بانکرینگ منطقه بدون حضور ایران رشد کرده و به بلوغ رسیده است؛ در حالی که بنادر امارات، عمان و اخیراً عربستان با سرمایهگذاری هوشمندانه و سیاستگذاری منسجم، به هابهای خدمات دریایی تبدیل شدهاند.
عقبماندگی ساختاری ایران در بانکرینگ
تحریمها و محدودیتهای مالی تنها بخشی از دلایل عقبماندگی ایران در این حوزه هستند. مشکل اصلی به ساختار حکمرانی بازمیگردد؛ جایی که تصمیمگیری میان نهادهای متعدد تقسیم شده و نتیجه آن کندی اجرا، ابهام مقرراتی و بیاعتمادی سرمایهگذاران بوده است. بسیاری از پروژههای بانکرینگ که روی کاغذ امکانپذیر بودند، به دلیل نبود مدل مدیریتی کارآمد در عمل متوقف ماندهاند.
مزیتهای از دست رفته در بازار سوخترسانی
ایران در برخی دورهها حتی مازاد سوخت قابل عرضه داشته، اما نبود زنجیره کامل خدمات شامل ذخیرهسازی استاندارد، تضمین کیفیت، بیمه و قراردادهای شفاف مانع از تبدیل این مزیت به بازار پایدار شده است. در مقابل، بنادر رقیب با ایجاد زیرساختهای مدرن و ارتباطات بانکی گسترده توانستهاند اعتماد خطوط کشتیرانی جهانی را جلب کنند.
تغییر روندهای جهانی در بانکرینگ
بازار جهانی بانکرینگ به سرعت از سوختهای پرگوگرد فاصله گرفته و به سمت سوختهای کمسولفور، LNG، متانول و حتی آمونیاک حرکت میکند. کشورهایی که امروز زیرساخت این سوختها را ایجاد میکنند، فردا قواعد بازار را تعیین خواهند کرد. ایران اما همچنان درگیر تثبیت عرضه سوختهای متعارف است؛ عقبماندگیای که هم درآمد امروز و هم موقعیت راهبردی فردا را تهدید میکند.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
محرومیت ایران از بازار بانکرینگ تنها به معنای از دست دادن درآمد مستقیم نیست؛ بلکه خدمات جانبی مانند تأمین آذوقه، تعمیرات، تعویض خدمه و بازرسی فنی نیز به بنادر رقیب واگذار شده است. این موضوع علاوه بر افزایش هزینههای عملیاتی ناوگان ایرانی و کاهش رقابتپذیری لجستیک ملی، فرصتهای شغلی تخصصی در حوزههای دریایی را نیز از بین برده است.
راهکارهای بازگشت ایران به بازار بانکرینگ
برای بازگشت به این بازار راهبردی، چند اقدام اساسی ضروری است:
- تعریف بانکرینگ بهعنوان اولویت ملی در سیاستهای دریایی و تشکیل متولی واحد.
- انتخاب چند بندر پایلوت با زیرساخت ذخیرهسازی استاندارد، آزمایشگاه معتبر و قراردادهای شفاف.
- استفاده از ابزارهای مدیریت ریسک و ایجاد مسیرهای متنوع پرداخت برای جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی.
جمعبندی
بازار بانکرینگ منطقهای در برابر چشم ایران شکل گرفته و تثبیت شده است، بیآنکه سهمی معنادار برای کشور باقی مانده باشد. ریشه عقبماندگی تنها تحریمها نیست، بلکه ترکیبی از چندپارگی نهادی، تأخیر در تصمیمگیری و غفلت از روندهای جهانی است. هنوز پنجره بازگشت کاملاً بسته نشده، اما هر روز کوچکتر میشود. اگر بانکرینگ بهعنوان ابزار استراتژیک دیده شود، ایران میتواند بخشی از قدرت دریایی از دست رفته خود را بازیابد؛ در غیر این صورت، بازار امروز و آینده هر دو به رقبای منطقهای واگذار خواهد شد.
