matabadmin
برقی‌سازی راهآهن هند؛ تجربه‌ای موفق برای توسعه حملونقل ریلی
بررسی روند انقلاب برقی‌سازی راهآهن هند نشان می‌دهد این کشور طی سال‌های اخیر با سرعتی بی‌سابقه توانسته شبکه ریلی خود را نوسازی و ظرفیت حمل بار و مسافر را چند برابر کند. این تجربه اکنون به‌عنوان یک الگوی قابل‌استفاده برای پروژه‌های برقی‌سازی در ایران، به‌ویژه راهآهن تهران–مشهد مطرح شده است.
طبق آمار منتشرشده، هند در سال ۲۰۲۵ به ۹۹ درصد برقی‌سازی شبکه ریلی رسیده و در کنار کشورهایی مانند سوئیس، چین و ژاپن در صدر فهرست جهانی قرار گرفته است.
رشد خیرهکننده شبکه ریلی هند در یک سال
بر اساس گزارش UIC، طول شبکه ریلی هند در سال ۲۰۲۳ به ۶۸ هزار و ۵۸۴ کیلومتر رسیده که از این میزان، ۵۸ هزار و ۷۴ کیلومتر برقی است؛ یعنی ۸۵ درصد شبکه.
این در حالی است که تنها یک سال قبل، این رقم ۷۴ درصد بود. هند در فاصله یک سال توانسته:
- ۷۶۸۰ کیلومتر به خطوط برقی اضافه کند
- ۱۶۶۷ کیلومتر به خطوط دوخطه بیفزاید
این جهش، یکی از سریع‌ترین روندهای برقی‌سازی در تاریخ راهآهن جهان محسوب میشود.
اهداف بلندپروازانه هند تا سال ۲۰۵۰
طرح جامع راهآهن هند، افزایش چشمگیر سهم حملونقل ریلی را هدف قرار داده است:
- افزایش سهم بار از ۲۷ درصد به ۴۵ درصد
- افزایش سهم مسافر از ۸ درصد به ۱۵ درصد
- افزایش جابهجایی بار از ۶۸۱ میلیارد تن‌کیلومتر به ۸۰۰۰ تا ۱۰ هزار میلیارد
- افزایش جابهجایی مسافر به بیش از ۳۰۰۰ میلیارد نفرکیلومتر
برای تحقق این اهداف، هند ۴۸۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری پیش‌بینی کرده که ۸۵ درصد آن به توسعه زیرساخت و برقی‌سازی اختصاص دارد.
چرا هند به سمت برقی‌سازی رفت؟
دلایل اصلی این تحول عبارت‌اند از:
- امنیت انرژی: وابستگی ۸۰ درصدی به واردات نفت
- کاهش آلایندگی و مصرف سوخت
- تعهد به دستیابی به انتشار صفر تا سال ۲۰۳۰
نرخ برقی‌سازی هند اکنون به ۲۱ کیلومتر در روز رسیده که ۹ برابر سریع‌تر از دوره‌های گذشته است.
فرصت‌های ایران برای بهره‌گیری از تجربه هند
ایران در برنامه هفتم توسعه هدف‌گذاری کرده است که ۳۰ درصد بار و ۱۸ درصد مسافر از طریق ریل جابه‌جا شود.
با توجه به تحریم موتورهای دیزلی و هزینه کمتر نگهداری ناوگان برقی، تجربه هند می‌تواند برای ایران بسیار ارزشمند باشد.
پروژه برقی‌سازی راهآهن تهران–مشهد نیز وارد مرحله نهایی قرارداد شده و با تأکید دولت بر توسعه قطارهای حومه‌ای، ضرورت برقی‌سازی خطوط پرتقاضا بیش از گذشته احساس میشود.
نیازهای اساسی برای توسعه برقی‌سازی در ایران
برای تحقق برقی‌سازی در کشور، چند اقدام کلیدی ضروری است:
- تأمین ناوگان برقی یا دیزلی–برقی
- تبدیل لوکوموتیوهای موجود آلستوم و زیمنس به نسخه‌های برقی
- توسعه قطارهای خودکشش دوگانه
- جذب سرمایه‌گذاری خصوصی در خطوط حومه‌ای
این اقدامات می‌تواند ایران را در مسیر افزایش بهرهوری، کاهش مصرف سوخت و توسعه حملونقل پاک قرار دهد.
جمع‌بندی؛ برقی‌سازی، مسیر آینده حملونقل ریلی ایران
تجربه هند نشان می‌دهد که با برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری هدفمند و استفاده از فناوری‌های نوین، می‌توان در مدت کوتاهی جهشی بزرگ در حملونقل ریلی ایجاد کرد.
اکنون که پروژه برقی‌سازی تهران–مشهد در آستانه اجراست، بهره‌گیری از این تجربه جهانی می‌تواند مسیر توسعه ریلی ایران را متحول کند و سهم ریل را در جابهجایی بار و مسافر به سطح مطلوب برساند.
