matabadmin
مرز باجگیران؛ گذرگاهی با زیرساخت کامل اما بدون نقش تجاری
مرز باجگیران، یکی از قدیمی‌ترین گذرگاه‌های مرزی ایران با ترکمنستان، سال‌هاست که با وجود برخورداری از زیرساخت‌های کامل از چرخه اصلی تجارت خارج شده است. این مرز که در گذشته روزانه میزبان بیش از ۱۳۰ کامیون و تریلی بود، از ابتدای دهه ۱۳۹۰ به دلیل محدودیت‌های یک‌طرفه ترکمنستان عملاً به مرز مسافری تبدیل شده و واردات تجاری آن به صفر رسیده است.
تاریخچه و نقش اقتصادی مرز باجگیران
سابقه گمرک باجگیران به دوران قاجار بازمی‌گردد و پس از استقلال ترکمنستان در سال ۱۳۷۵، بازارچه مشترک مرزی آن افتتاح شد. این بازارچه تا سالها نقش مؤثری در معیشت مردم منطقه داشت، اما افزایش تعرفه‌های گمرکی و محدودیت‌های تردد کامیونی از سوی ترکمنستان موجب رکود این گذرگاه شد؛ مسیری که زمانی دروازه ارتباط ایران با آسیای میانه محسوب می‌شد.
تردد کامیونی محدود و صادرات گلخانه‌ای
مدیر گمرک باجگیران اعلام کرده است که در حال حاضر تنها روزانه یک تا دو کامیون اجازه خروج دارند و عمده صادرات از این مرز محدود به محصولات گلخانه‌ای مانند شاخه گل بریده و قارچ است. این کالاها به دلیل عمر کوتاه، بیشتر از طریق مرز باجگیران صادر می‌شوند. با وجود محدودیت‌ها، صادرات مبدأ از این مرز در سال جاری نسبت به سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد افزایش داشته است.
آمار کلیدی مرز باجگیران:
- صادرات بازارچه‌ای تا پایان آذر ۱۴۰۴: ۱۶۵۸ تن کالا به ارزش ۳.۴۷ میلیون دلار (کاهش ۵۰ درصدی نسبت به سال قبل)
- صادرات مبدأ گمرک باجگیران: ۲۷۷۵ تن کالا به ارزش ۴ میلیون دلار (افزایش ۱۰۰ درصدی نسبت به سال قبل)
رونق بازارچه و تردد مسافران
با وجود توقف واردات تجاری، روزانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ مسافر از مرز باجگیران تردد میکنند که بخش زیادی از آن‌ها مسافران کثیرالسفر هستند. این افراد کالاهایی مانند پارچه، صنایع دستی و اقلام مصرفی را به‌صورت محدود وارد کرده و در بازارچه مرزی به فروش می‌رسانند. همین تردد روزانه موجب رونق نسبی بازارچه شده است.
سیگار؛ کالای پر سود در مرز باجگیران
ترکمنستان طی سال‌های اخیر واردات تجاری سیگار را ممنوع کرده و همین موضوع باعث افزایش قیمت و سودآوری بالای این کالا در دو سوی مرز شده است. گمرک باجگیران اکنون مجوز رسمی صادرات دخانیات را دارد و به هر مسافر روزانه دو تا پنج باکس سیگار اختصاص داده میشود. این روند موجب رونق صادرات چمدانی و افزایش جذابیت خرید از بازارچه مرزی شده است.
جمع‌بندی
با وجود زیرساخت‌های کامل و موقعیت راهبردی، مرز باجگیران به دلیل محدودیت‌های یک‌طرفه ترکمنستان از چرخه تجارت خارج شده و واردات تجاری آن به صفر رسیده است. با این حال، تردد مسافران، فعالیت بازارچه و صادرات محدود محصولات گلخانه‌ای نشان می‌دهد که در صورت تغییر رویکرد طرف مقابل، این گذرگاه می‌تواند بار دیگر به یکی از محورهای مهم اقتصادی شمال شرق کشور تبدیل شود.
